Begeesterd door verdriet

Een avond rond verdriet en verlangen met Ben Schomakers en Johan De Groef

“Le spleen n’est plus à la mode, c’est pas compliqué d’être heureux” zingt de Brusselse popprinses Angèle, en ze lijkt er niet ver naast te zitten. Baudelaire is uit de mode: we gaan verdriet liever uit de weg dan er mee te dwepen of erin te zwelgen. Voorkomen als het kan en genezen als het moet: dat Belgen bij de koplopers zijn in het antidepressiva gebruik is bekend. Maar wat is dat eigenlijk, depressie, verdriet, pijn? En kunnen, moeten, of mogen we er iets aan proberen doen? Kan de filosofie ons misschien troosten?

Om op die vragen te antwoorden en nog meer vragen te stellen gaan twee filosofen met elkaar in gesprek. De Nederlander Ben Schomakers schreef met Het begin van de melancholie een prachtig en toegankelijk filosofisch boek dat recent bekroond werd met de Grote Van Helsdingen Prijs voor het beste boek over het grensgebied tussen filosofie en psychiatrie. Het boek kan gelezen worden als weerwoord op Freud’s Rouw en Melancholie.

Ja, verdriet doet pijn, zo stelt Schomakers, maar het is betekenisvol. Het is een teken van verlangen, het kan ons iets leren. In tegenstelling tot Freud gaat het voor om niet zozeer om het verliezen van het ‘object’, maar wel om een versperring van de toegang tot iets. Meer nog, opnieuw tegen Freud beweert Schomakers dat het geen teken is van een sterk ik dat het zich kan verzetten tegen verdriet. “Een ik dat zich schrap zet en verlies trotseert, heeft zich ook schrap gezet tegen de liefde waardoor het zich niet heeft willen laten definiëren. Het wilde blijven wat het was” (p.24). Waar het wel om gaat is dat we met het verlies van een geliefde ook de toegang tot een bepaalde zijnsvorm verliezen. Een vorm van zijn, een toegang tot de werkelijkheid die we enkel met de ander konden delen, zoals een gedeelde taal die niet meer te spreken valt als de ander er niet meer is. De taal, de zijnsvorm zijn één bepaald gedeeld perspectief. “We kiezen een perspectief omdat het een van de mooie en raadselachtige dingen van liefde is dat we met het oog op de geliefde een van de vele levens die in ons klaarliggen tot een werkelijk en zichtbaar leven wekken” (p.26). Verdriet, als laatste weerwoord tegen Freud, beweegt, zindert, heeft niets van apathie, betekent niet het verlies van liefde, betekent niet het verlies van de tijd en een opgaan in een wereldvreemd moment. “Verdriet houdt altijd een oog op de toekomst gericht (p.32)”.

Johan De Groef is naast filosoof ook klinisch werkzaam als psychoanalyticus en docent in de psychoanalytische psychotherapieopleiding van de KULeuven. Hij baseert zich op op dertig jaar klinische ervaring met personen met een beperking, met ouderen met dementie en tenslotte met personen met ernstige en/of chronische geestelijke gezondheidsproblemen. Die ervaringen maken hem duidelijk dat het leven zelden een hemel op aarde is, maar gelukkig meestal ook geen hel. Net als romantiserende positiviteit is diaboliserend negativisme finaal destructief voor de dynamiek die we ‘leven’ noemen, aldus De Groef. En leren doen we op basis van dat leven, van positieve én negatieve ervaringen; vooral van de negatieve ervaringen - het pathei mathos van de oude Grieken. Maar met Rouw en melancholie in gedachten moeten we wel een onderscheid maken: wat is nu rouw, melancholie, en verdriet? Om dat te begrijpen moeten we volgens De Groef ook de manie verstaan, want zoals de depressieproblematiek in onze samenleving ziet hij een manieproblematiek. We leven in ‘bipolar times’.

Verdriet, stelt hij, confronteert ons met de basale thematiek van loslaten van en binden met: personen, ideeën, omgevingen, gedachte zekerheden. Zijn de stemming en het contact niet de basis van ons psychisch leven? Maar hoe verbind je, hoe stem je af, hoe maak je contact, als er geen betekenis meer lijkt te zijn? Meer dan ooit, stelt De Groef, zijn we aangewezen op de opheffende krachten van het verlangen: waar verlies kleeft aan het verleden, is het verlangen toekomstgericht. Echt houden van impliceert kunnen loslaten; net als van het leven houden impliceert dat men zich instelt op de ongenode gast die de dood is.

Na de lezingen van de individuele sprekers volgt een debat gemodereerd door Anna Luyten met mogelijkheid voor vragen en discussie met het publiek.

We zien jullie graag op 6 november bij deBuren.

Summerschool Psychiatry and Philosophy 2019 afgelast

Helaas zagen we ons door omstandigheden de afgelopen week genoodzaakt de zomerschool te verplaatsen naar het volgend academiejaar, meer bepaald september 2020.

Bij deze willen we u hiervan graag op de hoogte stellen. Wij willen ons uiteraard eveneens excuseren voor het ongemak dat mogelijks door deze annulatie veroorzaakt wordt.

We hopen dan ook van harte dat u opnieuw beschikbaar zou kunnen zijn in september 2020.

Daar zijn we weer!

Het is weer even geleden dat jullie van ons gehoord hebben. Maar wees gerust, we zaten zeker niet stil! Na het succes van onze eerste grote projecten, hebben we ons even teruggetrokken om te bezinnen en te herbronnen. Om jullie in de tussentijd toch van voldoende input te kunnen voorzien, werkten we mee aan het Artiestenparcours van CGG Kruidentuin , waar we de film Crazywise vertoonden. Ook de seminariereeks ‘Psychiatrie & filosofie’ in het UPC KU Leuven campus Kortenberg kon verschillenden onder jullie bekoren en loopt nog steeds .

Maar wat brengt de komende periode nog meer? Een combinatie van gekende formules en nieuwe experimenten. Om te starten met het grote nieuws: beGeesterd organiseert deze zomer een heuse academische Summerschool. Hou 1 tot 4 augustus vrij in jullie agenda, want we verwachten onder meer Thomas Fuchs, Bert van den Bergh, Rob Sips en Jasper Feyaerts. Zij zullen ons wat wijzer maken over psychose, depressie, lichamelijkheid en de ethiek van psychiatrische diagnoses. Deze vierdaagse zal plaatsvinden in Antwerpen, meer info volgt binnenkort. Jullie kunnen zich hieronder alvast vrijblijvend inschrijven.

In de meer nabije toekomst slaan we opnieuw de handen in elkaar met deBuren. We organiseren op 16 mei een debatavond in Brussel om de jongste roman ‘Serotonine’ van Michel Houellebecq te bespreken. We wisten hiervoor onder meer psychiater Dirk De Wachter en vertaler Martin De Haan te strikken.

Hopelijk kunnen we jullie hiermee te bekoren…

 Neem zeker ook eens een kijkje bij de agenda op onze website voor meer info!

 Tot binnenkort,

 Het beGeesterd-team

Heads-up!

Ondertussen passeerden er reeds verschillende evenementen die we zelf organiseerden. Vol goede moed maar met een klein hart gingen we van start. Onze vrees was echter ongegrond: we trokken volle zalen, het succes oversteeg onze verwachtingen.

We begonnen met een symposium op het VVGG congres te Antwerpen, waar enkele van onze bestuursleden samen met Dirk De Wachter ons centrum trachtten op de kaart te zetten. Vervolgens was het tijd voor onze samenwerking met deBuren: het ‘Zin in Waanzin’ drieluik. Zowel tijdens de ontroerend filmavond in Cinema Zuid te Antwerpen als tijdens het vurige debat met Wouter Kusters in Bussel konden we rekenen op een talrijk aanwezig, divers en geïnteresseerd publiek. We willen jullie hiervoor alvast graag bedanken. We hadden het ons niet beter kunnen voorstellen.

Maar het is nog geen tijd om uit te rusten! We maken ons nog klaar voor een afsluiter van formaat: volgende week donderdag 22/11 vindt het laatste deel van ons Zin in Waanzin-evenement plaats, met topsprekers Damiaan Denys en Paul Moyaert. Het debat zal in goede banen geleid worden door niemand minder dan Alicja Gescinska. Spektakel gegarandeerd!

Meer info vind je verder op onze website en via de website van deBuren.

Graag allemaal tot dan!

Morgen is het zo ver.

Na een zomer vol reflectie, is het eindelijk tijd om aan de slag te gaan : morgen stelt beGeesterd zichzelf voor op het VVGG-congres. We hopen mensen te kunnen bereiken en engageren voor ons centrum, om zo de fundamenten te leggen voor een bloeiende toekomst.

We hebben verder ook opnieuw enkele updates op de website geplaatst. Zo vinden jullie bij de verschillende secties aankondigingen van enkele interessante congressen en symposia die binnenkort doorgaan. Ook springt deze maand het artikel over fenomenologie van Damiaan Denys in het Tijdschrift voor psychiatrie in het oog. Des te meer omdat beGeesterd-bestuurslid Zeno Van Duppen er een commentaar op schreef, en deze twee zwaargewichten binnenkort op ons Zin in Waanzin-evenement in debat gaan. Een heerlijk voorsmaakje dus!

Wij zijn er klaar voor!

Onze website begint vorm te krijgen en daarmee presenteren we jullie met veel trots ook onze eerste evenementen: een symposium op het VVGG-congres en het ambitieuze drieluik 'Zin in Waanzin', waarin we samen met de Buren een filmavond en een debatreeks met enkele topsprekers organiseerden. Kijk dus zeker even op de website onder 'evenementen' voor meer details en de inschrijving. Wees er snel bij want de plaatsen zijn beperkt!

Verder kunnen jullie zich bij 'contact' vanaf nu ook officieel lid maken -helemaal gratis en vrijblijvend uiteraard- en werken we aan een nieuwsbrief om jullie op de hoogte te houden van onze laatste nieuwtjes. Hou zeker ook de rest van de site in het oog, want stukje bij beetje bouwen we hierop verder om jullie van de meest interessante en nieuwe artikels, publicaties, films en literatuur...  te voorzien.

Geniet alvast van deze zonnige zomermaanden, we hopen jullie binnenkort allen in levende lijve te mogen ontmoeten.

Het beGeesterd-team

Be prepared...

BeGeesterd is volop aan het brainstormen om een bruisend en actueel filosofisch-psychiatrisch centrum op te richten. Onze plannen zijn groots, maar we beginnen bescheiden: binnenkort starten we alvast met een kleine leesclub. Het grote startschot zal worden gegeven in het najaar van 2018, met een pracht van een congres...

Meer hierover binnenkort. Jullie kunnen ons alvast bij 'contact' een bericht sturen om je bij beGeesterd in te schrijven. Hou zeker onze website in het oog om de laatste evoluties te kunnen volgen!

Voor zij die niet kunnen wachten, hierbij enkele aanraders vanuit ons bestuur:

Tot binnenkort!

Het beGeesterd-team